Astaga.nl

Tijdlijn Indonesië 1900-1960

Periode 1946

Periode Gebeurtenis
1946 31 jan - Kolonel S.H. Spoor wordt benoemd tot commandant van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger. Hij wordt gelijktijdig bevorderd tot luitenant-generaal.

Spoor krijgt als opdracht de orde en rust in Indië te herstellen.
  10 feb - Regeringsvoorstellen: Gemenebest Indonesië (samengesteld uit "landen met uiteenlopende graden van zelfregering"), deelgenoot in Koninkrijk, Indonesisch burgerschap, Indonesië lid der Verenigde volken. Overgangstijd 10 jaar.
21 feb - Afwijzing Gemenebest door de Republiek
13 mrt - Besprekingen Sjahrir-Van Mook-Clark Kerr (Britse bemiddelaar) begonnen.
  23 mrt - Tan Malakka, Soebardjo e.a. door TRI gearresteerd in verband met de aanslag op Sjahrir.
  27 mrt - Nederlandse vertegenwoordigers en vertegenwoordigers van de Republiek komen tot een voorlopig voorstel waarbij het de-factogezag va de Republiek over Java en Sumatra wordt erkend.
  april 9 - Indonesische luchtmacht wordt opgericht.
 Hooge Veluweconferentie 23-24 apr - Hooge Veluweconferentie  in Den Haag. Onderhandelingen tussen de Nederlandse en (gematigde) Indonesische ministers en delegatieleden.

De vorm van de erkenning van de Indonesische Republiek, de vertegenwoordiging van de Kroon en de buitenlandse betrekkingen vormen een struikelblok. Vertegenwoordigers van de Republiek hadden geen mandaat om beslissingen te nemen. De Nederlandse regering blijft zich wat de status van Indonesië betreft nog steeds stellen op de basis van haar verklaring van 10 februari 1946.
  2 mrt - Bali wordt door Nederlandse troepen bezet.
2 mei - Regeringsverklaring.
"Erkenning Republiek indonesië als onderdeel van een federatief gemenebest Indonesië (Vrijstaat), dat zelf - overeenkomstig de verklaring van 10 februari 1946 - als deelgenoot zal optreden naast Nederland, Suriname en Curacao in het 'Koninkrijk der Nederlanden'.

De Nederlandse regering is bereid het de facto gezag der Republiek te erkennen over die delen van Java en Madoera, die niet behoren tot de door de geallieerde troepen beschermde arealen".
  3 mei - Uitzending troepen naar Indië. Wijziging grondwet.
16 mei - Tweede Kamerverkiezingen: de  KVP wordt de grootste partij, Tegenvallend resultaat PvdA. CPN krijgt tien zetels.
  29 juni - Sjahrir gevangen genomen en bevrijd. Soekarno neemt alle macht in handen.
Zowel de trage kabinetsformatie als de gezagscrisis in de Republiek (Tan Malakka) maken de atmosfeer ongunstig voor de onderhandelingen.
3 juli - Vorming van een coalitiekabinet Beel (KVP, PvdA). Beel (KVP) minister-president en Drees (PvdA) vice-premier. Jonkman (PvdA) minister van Overzeese Gebiedsdelen.
Conferentie van Malino 16-22 juli - Conferentie van Malino op het eiland Celebes. Deelnemers zijn Nederland en vertegenwoordigers van de gebieden die niet onder de Republiekvallen. Nederland stelt tijdens de conferentie voor om deelstaten in te voeren. Luitenant Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië, dr. H.J. van Mook, lanceert het idee.

Het idee houdt in dat Nederlands-Indië in de toekomst zelfstandig wordt, in de vorm van een federatie met verschillende deelstaten.
Naast de Republiek Indonesia (Java en Sumatra),  Borneo en Oost-Indië (Celebes, Molukse- en Soenda-eilanden)

Het plan is dat de federatie onderdeel blijft van het Koninkrijk der Nederlanden, met Koningin Wilhelmina als staatshoofd. Soekarno krijgt met zijn republiek een eigen deelstaat met de naam 'Verenigde Staten van Indonesië'.

De Republiek wil niets weten van het idee.
Soekarno gaat niet akkoord met het idee. Hij wil eerst de volledige onafhankelijkheid van Indonesië realiseren in de vorm van een eenheidsstaat (geen federatie). Daarna wil hij pas nadenken over het behoud van een band met Nederland.

De conferentie kan worden beschouwd als een mislukte Nederlandse poging een politiek van verdeel en heers door te drukken.
  23 juli - Troonrede. Instelling van een Commissie-Generaal.
  6 aug. - Nederlandse bombardement bij Bandoeng.
  29 aug. - Eerste voor Indië bestemde divisie krijgt van koningin Wilhelmina de naam "7 december divisie". Deze divisie is genoemd naar de rede van Koningin Wilhelmina op 7 december 1942 over de toekomstige structuur van het Koninkrijk.
14 sept. - Commissie-Generaal (Schermerhorn, Van Poll, De Boer) als onderhandelingsdelegatie (met Van Mook) naar Indonesië
  22 sep. - Grote protestdemonstraties in Amsterdam n.a.v.  de uitzending van militairen naar Indonesië.
  24 september - Vertrek eerste deel 7 december divisie, om in Indië de 'rust, orde en veiligheid' te herstellen.  Massale proteststaking in Amsterdam.
  24 sep. - Nieuw kabinet Sjahrir
14 okt. - Wapenstilstand gesloten.
Onderhandelingen te Linggadjati

Ondertekening van Linggadjati

11-12 nov. Onderhandelingen te Linggadjati, een bergdorp op Midden-Java. Nederlandse wordt vertegenwoordigd door luitenant-gouverneur-generaal Hubertus van Mook, Indonesie door Sutan Sjahrir.
Ontwerp-akkoord van Linggardjati 15 nov - Ontwerp-akkoord van Linggadjati.

Nederland aanvaardt een volledig recht op onafhankelijkheid van Indonesië binnen het kader van een hechte staatsrechtelijke band met Nederland in een Nederlands-Indonesische Unie. Beide partijen interpreteren de overeenkomst echter verschillend.

Er zal een Nederlands-Indonesische Unie worden gevormd, bestaande uit Nederland en de Verenigde Staten van Indonesië. De koningin zal aan het hoofd van de Unie komen te staan.

Na langdurige onderhandelingen bereiken de Commissie Generaal en de leiding van de Republiek midden november overeenstemming over de toekomstige status van een onafhankelijk Indonesië.
De geparafeerde overeenkomst staat bekend als het ‘akkoord van Linggadjati’. Bij deze overeenkomst werd ondermeer het volgende bepaald:

Artikel 1: De Nederlandse regering erkent de regering van de Republiek Indonesië als de facto uitoefenende het gezag over Java, Madoera en Sumatra. (..)

Artikel 2: De Nederlandse regering en de regering van de Republiek werken samen tot de spoedige vestiging van een soevereine, democratische staat op federatieve grondslag, genaamd de Verenigde Staten van Indonesië. (..)

Artikel 4: Samenstellende staten van de Verenigde Staten van Indonesië zullen zijn de Republiek, Borneo en de Grote Oost, onverminderd het recht van de bevolking van enig gebiedsdeel om langs democratische weg te kennen te geven dat zij haar plaats in de Verenigde Staten van Indonesië op andere voet geregeld wenst te zien. (..)

Artikel 6: De Nederlandse regering en de regering van de Republiek zullen ter behartiging van de gemeenschappelijke belangen van Nederland en Indonesië samenwerken tot de vorming van een Nederlands-Indonesische Unie. (...)

Artikel 8: Aan het hoofd van de Nederlands-Indonesische Unie staat de Koning der Nederlanden.

 Streefdatum voor de overdracht van de soevereiniteit aan de VSI is 1 januari 1949.

De concept-overeenkomst blijkt voor tweeërlei uitleg vatbaar. De Republiek ziet er een volkenrechtelijke concept-overeenkomst in waarin zij als staat erkend wordt door Nederland. Linggadjati is de eerste stap naar volledige onafhankelijkheid.

De Nederlandse regering ziet het politieke akkoord als een overeenkomst met een opstandig gebied in een deel van het koninkrijk. Zij accepteert de concept-overeenkomst, maar zij wil dat deze op enkele punten wordt aangepast. Volgens de regering is de concept-overeenkomst geen verdrag, maar een afspraak.

Nieuw-Guinea moet een aparte status krijgen ten opzichte van het koninkrijk en de VSI, en ook wil de regering een aparte financieel-economische regeling met harde garanties voor het Nederlandse bedrijfsleven in Indonesië.

Binnen het kabinet zijn de KVP-ministers van opvatting dat de voorgestelde unie op basis van vrijwillige samenwerking 'te licht' is. Een gedeelte van de soevereiniteit van het koninkrijk en van de VSI moet worden overgedragen aan de unie. De kroon moet meer zijn dan een symbool. Omwille van de coalitie stemmen de PvdA-ministers in met deze katholieke verlangens inzake het 'zwaarder' maken van de unie.

Nu was er wel een basisovereenkomst, maar er was nog geen overeenstemming in opvatting. De overeenkomst was alleen maar geparafeerd. In Nederland barstte een felle discussie los  tussen voor- en  tegenstanders. Tegenstanders argumenteerden dat er sprake was van een uitverkoop van Nederlands-indië. Dat het onverantwoord was dat het Indonesische volk over te dragen aan iemand die door de Japanners in het zadel was geholpen, die de Nederlanders haatte en nooit zal accepteren dat H.M. de Koningin boven hem kwam te staan. Een beschuldigende vinger werd uitgestoken naar Engeland die verzaakt had om de Republiek meteen aan te pakken  en naar de veel toegeeflijke Schermerhorn, de voorzitter van de Commissie-Generaal.
20 dec - De Tweede Kamer aanvaardt  het Akkoord van Linggardjati na 'aankleding' via de motie-Romme/Van der Goes van Naters.

Deze interpretatie van het akkoord zal, zoals later zal blijken, Indonesië niet accepteren. Vanwege deze twee varianten wordt het daarom ook wel het dubbele akkoord van Linggadjati genoemd.

De aankleding van Linggadjati houdt ondermeer het volgende in:

1. Nieuw Guinea wordt gezien als een gebiedsdeel, waarvoor overwegende redenen zouden kunnen zijn voor een niet, of nog niet toetreden tot de Verenigde Staten van Indonesië, of voor een bijzondere regeling, zonder dat de bevolking zelf zich daarover nu al zou kunnen uitspreken, zoals voor andere gebiedsdelen in het vooruitzicht was gesteld. Nieuw--Guinea zou in deze interpretatie uitgezonderd worden van het Accord van  Liggadjati Iodat volksplanting van Indische Nederlanders hier mogelijk zou worden.

2. De regering acht een nadere financieel economische regeling nodig.

Akkoord v. Linggardjati
- NL erkent gezag
- Republiek werkt mee aan totstandkoming 'Verenigde Naties van Indonesië'
- Republiek>federatieve staat met 3 deelstaten
- NL& VSI >'staatsrechterlijke unie'
  dec. - Van Mook kondigt voor Zuid-Celebes de noodtoestand af. Bij de uitwerking van de bijbehorende maatregelen werd het Detachement Speciale Troepen (DST) voor het eerst ingezet: deze elitesoldaten, onder leiding van de jeugdige kolonel Raymond Westerling, moest het gebied zuiveren en ervoor zorgen dat er rust en orde weerkeerden.

Westerling vroeg en kreeg van zijn superieur (kolonel De Vries) een bijzondere bevoegdheid: hij mocht verdachten standrechtelijk executeren. Die extreme bevoegdheid is nooit door de hoogste militair (Spoor) of de hoogste civiele autoriteit (Van Mook) bevestigd, maar Westerling ging er wel mee aan de slag.

Hij verzamelde eerst inlichtingen over de mannen die een streek terroriseerden, riep dan de burgerbevolking bij elkaar en liet ze de daders aanwijzen.

Westerling gaf opdracht aan zijn mannen de verdachten na summier onderzoek voor het oog van de bevolking te executeren. Soms deed hij het zelf.

Hij vroeg de mensen tenslotte om hem te waarschuwen als er opnieuw sprake zou zijn van moord of roof. Er vielen de eerste weken vele tientallen slachtoffers.
Conferentie van Denpassar 7-24 dec. - Conferentie van Denpassar (Bali). Oprichting van de staat Oost Indonesië, VSI (Negara Indonesia Timur, NIT). Tjokorde Gde Rake Sukawati wordt het voorlopig staatshoofd.

De deelstaat bestond uit het eiland Celebes, de Molukken en de Kleine Soendaeilanden en omvatte de huidige provincies Sulawesi Selatan (Z. Celebes), Sulawesi Tengah (Midden Celebes), Sulawesi Tenggara (Z.O. Celebes), Sulawesi Utara (N. Celebes), Maluku, Bali, Nusa Tengara Barat, Nusa Tengara Timur en Timor Timur (Oost Timor).
  26 dec - Sudirman, opperbevelhebber van het Republikeins leger roept op tot een voortzetting van de strijd.