Astaga.nl

Tijdlijn Indonesië 1900-1960

Periode 1940-1945

Periode Gebeurtenis
1940

Petitie Wihoho
In februari wordt in de Volksraad weer over autonomie gesproken. Drie moties worden aangenomen: van Thamrin, Soetardjo en Wihoho.

Wihoho bepleitte de instelling van een Rijksraad van 4 gelijkwaardige en zelfstandige rijksdelen. Ook stelde hij voor om de Volksraad meer rechten te geven, in ruil voor fysieke steun vanuit de Indonesische bevolking bij de verdediging van Nederlands-Indië tegen mogelijke aanvallen van buiten af.

De onderzoekscommissie Visman bepleitte kort daarop de directe belofte om de dominionstatus te realiseren binnen vijf jaar. Ook nu kwam er een negatief advies van de Gouverneur-Generaal.

10 Mei - Nederland door Duitsland bezet.

12 Sep - Aankomst van een Japanse economische delegatie
te Batavia.
1941 17 Juni - Ned. Indisch-Japanse besprekingen worden afgebroken.
De regering besluit tot militaire training van 3500 Indonesiërs.
jul - Japan bezet het zuiden van Indo China. De VS en Groot-Brittannië reageren hierop met een algemene embargo op de uitvoer naar Japan. De Nederlandse regering in London sluit zich hierbij aan. Met instemming van gouverneur-generaal Tjarda van Starkenborgh Stachouwer besluit de Nederlandse regering dat, wanneer er een oorlog zal uitbreken tussen Japan en Groot-Brittannië en/of de VS, Nederland meteen de oorlog aan Japan zal verklaren.
7 Dec. - Japanse overval op Pearl Harbour. In deze periode waren de onderhandelingen over een opheffing van het handelsembargo tegen Japan nog in volle gang. Tezelfdertijd gaan Japanse troepen aan land  op het schiereiland Malakka.
1941 8 Dec. (Ind. tijd) - Tjarda deelt in een radiotoespraak mee dat Nederland de wapens opneemt tegen Japan nu dit land   Nederlandse duikboten vallen het eerst Japanse konvooien in de Stille Zuidzee aan.
1942
Oprichting Darul Islam
S.M. KartosuwirjoOprichting van een een Islamitische beweging die later de Darul Islam ( Islamitische Staat of Huis) zal worden genoemd door Sekarmadji Maridjan Kartosuwirjo . Zij bestaat uit twee groeperingen, namelijk de Hizbullah en de Sabilillah. De Darul Islam erkende slechts de sharia als wetgeving.  Kartusuwirjo werd ter dood veroordeeld en op 5 September 1962  op Pulau Ubi (ten noorden van Jakarta) geëxecuteerd.

11 jan - De eerste Japanse troepen landen op het olierijke eiland Tarakan bij Borneo en op Celebes bij Menado.
27 feb - Karel doorman verliest de slag bij de Javazee.
1 mrt - Het 16de Japanse leger landt met 2 divisies op 4 plaatsen op Java.
8 mrt - Generaal Ter Poorten voert besprekingen met de Japanse opperbevelhebber Imamura, die slechts een onvoorwaardelijke overgave accepteert.
9 mrt - 1942 Capitulatie, Nederlands-Indië wordt bezet.

De Indonesische bevolking reageerde in eerste instantie positief op de komst der Japanners. Die deden van hun kant erg hun best om de harten te winnen, onder andere om op grote schaal onderwijs te bieden - waarin de Nederlanders altijd erg zuinig waren geweest - en door grote groepen Indonesiërs als ambtenaar aan te stellen. In de loop der tijd groeide er echter een grote aversie tegen de Japanse bezetter vanwege hun agressieve manier van optreden. Een snel verslechterende economie deed de rest: de Japanners raakten hun goodwill snel kwijt. Om mogelijke onrust te voorkomen zochten deze daarom samenwerking met de Indonesische politici.
1942
7e december rede
7 dec - Radiorede van H.M. Koningin Wilhelmina over de toekomstige structuur van het Koninkrijk. 

De auteur van deze radiorede was H.J. van Mook. Koningin Wilhelmina voelde er niets voor, maar onder druk van Van Mook en Gerbandy sprak zij de tekst uit. Van Mook vond die verklaring nodig om in de richting van de Verenigde Staten de goede wil van Nederland te tonen.
Wilhelmina richtte zich via de BBC-radio tot alle delen van het koninkrijk met de toezegging dat na de oorlog een grote rijksconferentie zou worden belegd om daar een nieuwe structuur voor het koninkrijk te bespreken.
In  deze rede werd het Koninkrijk der Nederlanden voorgesteld als een deelgenootschap van Nederland, Indonesië, Suriname en Curacao ieder "steunend op eigen kracht, doch met de wil om elkander bij te staan".

In Nederlands-Indië wordt nauwelijks gereageerd op Wilhelmina’s rede. Het land is sedert negen maanden bezet door de Japanners, die er het radioverkeer beheersen, zodat zeer weinigen er kennis van kunnen nemen.
  2 Jan. - Dr. H. J. van Mook benoemd tot Luitenant Gouverneur-Generaal.
10 Jan. - Eerste Japanse landingen op Tarakan.
De Ondergang van de Imhoff 18 jan - Een groep geïnterneerde Duitsers en niet-Duitsers wordt met het stoomschip Van Imhoff overgebracht van Sibolga (Sumatra) naar Bombay. Na een aanval door een Japanse bommenwerper verlaat de Nederlandse bemanning het schip in reddingsboten en laat de Duitsers - waaronder Walter Spies de beroemde kunstenaar op Bali - aan hun lot over. Slechts 66 van de 478  geïnterneerden overleven deze scheepsramp.

Er werden weliswaar reddingsmaatregelen genomen, maar die bleken er uitsluitend op gericht om Nederlanders te redden, de bemanningsleden, de soldaten en de bewakers. Die konden de reddingsboten en de sloepen in gebruik nemen, omdat de Duitse geïnterneerden in het ruim van het schip achter prikkeldraad zaten.

Pas toen alle Nederlanders van boord waren kregen de Duitsers kniptangen om de omheining te openen en te proberen zich in veiligheid te brengen. 
1942

 Slag in de Javazee
28 Feb - Slag in de Javazee. Schout bij nacht Doorman
sneuvelt.
8 Mrt - (Ind. tijd) - Val van Bandung. Capitulatie van het
Nederl.-Indische leger (98.000 Nederlanders, Indonesiërs en Australiërs raken krijgsgevangen.
Dit betekent het einde van het Nederlandse koloniale gezag in
Indië.
De onvoorwaardelijke overgave geschiedt te Kalidjati (Bandoeng).

De komst van de Japanners betekent het einde van het traditionele Nederlands-Indisch bestuur.
1943


Putera - Romusha's
9 Mrt - De Putera ('Pusat Tenaga Rakyat') wordt opgericht met Soekarno als voorzitter. Hierbij worden ook de zogenaamde romusha's gerecruiteerd, Indonesische arbeiders, die in dienst van het Japanse leger worden tewerkgesteld, niet alleen in Indonesië maar ook in andere delen van Zuid-Oost Azië. Soekarno's samenwerking met de Japanners leidt tot een bekende slogan in zijn toespraken:"Amerika kita setrika, Inggris kita linggis !"

Aanvankelijk ging de werving van romusha's op basis van vrijwilligheid. Soekarno heeft zich daar toen persoonlijk voor ingezet. Later werden deze Keizerlijk arbeiders volkomen willekeurig geronseld onder "werklozen" en afgevoerd.

Veel mannen (militairen, dienstplichtigen en romusha's, aangevuld met fysiek 'sterke' burgers) werden dwangarbeiders aan de Birmaspoorweg, de zgn. Dodenspoorlijn tussen Nong Pladuk in Thailand en Thanbyauzayat in Myanmar (Birma), of aan de Pakan Baroe-spoorweg tussen Pakan Baroe en Moeara op midden Sumatra. Ook werden de mannen als dwangarbeider ingezet voor het aanleggen van vliegvelden op Flores, op de Molukken en het werk in mijnen of andere industrieën in Japan.

Door de Japanners werden 400.000 romusha’s als slaven gebruikt. Daarvan kwam slechts 15 procent weer terug. Er wordt geschat dat er aan de Birmaspoorweg 200.000 omkwamen.

Aan de Pakan Baroe-spoorlijn op Sumatra kwamen naast bijna 2500 krijgsgevangenen ongeveer 80.000 romusha's om.
De romusha’s arriveerden al in september 1943 om te beginnen met de spoordijk en in mei 1944 werden de krijgsgevangenen aan het werk gezet.
Hongersnood in Indië Meer en meer begon de Indonesische bevolking in de loop van 1944-'45 de negatieve gevolgen van de Japanse bezetting te ondervinden. De Japanse bezetter beroofde het land van zijn land- en mijnbouwprodukten (die naar Japan werden afgevoerd) en men leed in toenemende mate honger. hetzelfde was het geval in de kampen waarin de Nederlandse gevangenen steeds kleinere rantsoenen kregen. Hongeroedeem stak de kop op en door de verminderde weerstand stierven steeds meer gevangenen aan ziektes zoals beri-beri en tyfus. Van de naar schatting zo'n 170.000 kampgevangenen zou uiteindelijk zo'n twintig procent (34.000) de bezetting niet overleven.

Drie miljoen Indonesiërs vonden door uithongering de dood tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indië in WOII.
Lou de DeJong kwam uit op tweeënhalf miljoen doden. Een Japanse wetenschapper, Shiguro Sato, berekende in 1950 dat het er vier miljoen moeten zijn geweest.
1944

Japanse belofte tot onafhankelijkheid


De ramp met de Juno Mayo
7 Sep - In een poging om de onder de Indonesische bevolking toenemende  anti-Japan gevoelens in te dammen belooft de Japanse premier Koiso plechtig Indonesië in de nabije toekomst de onafhankelijkheid te verlenen. Op 1 maart 1945 wordt die belofte herhaald met de oprichting van de Badan Penyelidik Usaha Persiapan Kemerdekaan (Studiecommissie ter Voorbereiding van de Onafhankelijkheid). Deze commissie telt 62 leden, onder wie Soekarno, M. Hatta, M. Yamin. Voorzitter is Radjiman Wediodiningrat. voor dit forum presenteert Soekarno op 1 juni 1945 voor de eerste maal de Pancasila.

14 sep - De ramp met de Juno Mayo 

De Juno Mayo, een slecht onderhouden Japans transportschip voor krijgsgevangenen en  (4000) romusha's wordt door geallieerde torpedo’s getroffen. Vele duizenden personen komen hierbij om. Uiteindelijk worden er zo’n 680 krijgsgevangenen gered en zo’n 200 romusha’s.
De overlevenden worden na aankomst in Padang (Sumatra) in de plaatselijke gevangenis gegooid. De meesten van hen zullen alsnog om het leven komen tijdens de aanleg van de spoorlijn tussen Moearo en Pakanbaroe.