Astaga.nl

Tijdlijn Indonesië 1900-1960

Periode 1900-1939

Periode Gebeurtenis
   
  P.M. Het woord Indonesië werd sinds 1850 gebruikt in wetenschappelijke zin, om aan te duiden waar Indonesische talen werden gesproken  Pas in 1918 werd het gebruikt - als eerste door Van Mook - in politieke betekenis: een onafhankelijk Indonesië, van Sabang tot Merauke.
1900 Invoering landbouwkredietbanken. Doel: bevrijding der landbouwers van de woekeraars (± 1938 kan het land zichzelf voeden)
1901

Ethische Politiek
- In de Troonrede erkent de Nederlandse regering haar zedelijke verplichtingen t.a.v. de Indonesiërs ('ereschuld'). Deze zgn. Ethische Politiek had als doel de verhoging van de levensstandaard der inheemse bevolking, met als einddoel haar opvoeding tot zelfbestuur.

Mr. C. van Deventer (1857-1915), die in 1899 in De Gids "Een Eereschuld" publiceerde, berekende dat Nederland sinds 1867 aan Indië Hfl. 187 miljoen had ontrokken. De restitutie daarvan dat is de Eereschuld van Nederland. De Tweede Kamer nam zijn conclusies over en het kabinet Kuyper verwerkte ze in 1901 in zijn eerste troonrede.

De term 'ethische politiek' wordt toegeschreven aan de Indo-Europeaan Brooshooft:"Wat ons moet nopen tot plichtsbetrachting tegenover Indië is de beste der menselijke neigingen; het rechtsbewustzijn, het gevoel dat wij den, tegen zijn wil, van ons afhankelijk geworden Javaan het beste moeten geven wat wij voor hem hebben, de edelmoedige drang van den sterkere om den zwakkere rechtvaardig te behandelen." (De ethische koers in de koloniale politiek)

Wat waren de gevolgen v.d. 'ethische politiek'?
kritisch denken door onderwijs
ontstaan nationalisme & partijen
hoge kosten voor Nederland
missionarissen (geloofsverspreiders) toegelaten.

Welke successen werden met de Ethische Politiek bereikt?
- De infrastructuur werd verbeterd: er werden wegen aangelegd en bruggen gebouwd, landbouwgrond werd ontgonnen en overstromingsgevaar werd ingedamd.
- De productie en distributie van voedsel werd verbeterd. Na 1905 kwamen hongersnoden niet meer voor.

Belangrijkste resultaat van ethische politiek was de stichting van talloze dessa-scholen waar de Indonesische jeugd basisonderwijs in eigen taal kon volgen. Maar met die opvoeding tot zelfstandigheid ging het niet zo snel, want GG De Jonge zei: "Wij zitten hier al 300 jaar en we zijn van plan hier nog 300 jaar te blijven".

Doordat de Javaanse bevolking snel bleef groeien en de Javaanse boeren het geld dat zij bij dorpsbanken konden lenen niet in de landbouw investeerden maar consumeerden, namen de levensstandaard en de economische ontwikkeling nauwelijks toe. Ook de emigratiepolitiek mislukte: slechts enkele tienduizenden Javanen waren te verleiden tot een nieuw bestaan op Sumatra.


- Kusno Sosrodihardjo - SoekarnoSoekarno, (Kusno Sosrodihardjo) wordt op 6 juni  in Blitar (Surabaya) geboren als zoon van een Javaanse schoolmeester op een lagere school. Zijn moeder, Ida Ayu Nyoman Rai, was Balinese.
Zie chronologie Soekarno >>
1902 Minister van Koloniën A.F.W. Idenburg (1861-1935) moet uitvoering gaan geven aan de ethische politiek. Het "laisser faire" is afgelopen, er moet nu een actief economisch en welvaartsbeleid van de grond komen. Onderwijs, infrastructuur en landbouw (irrigatieprojecten) staan hoog op de politieke agenda. Transmigratie naar de buitengewesten moet de bevolkingsdruk op Java verlichten. Om redenen van godsdienstvrijheid wordt de eerder aan restricties gebonden islamitische pelgrimstocht naar Mekka (haji) vrijgegeven.
1912

Ernest F.E. Douwes Dekker 12 dec - De Indische Partij - van voornamelijk - Indo-Europeanen  (personen van gemengd Europese en Indonesische afkomst) - van Ernest F.E. Douwes Dekker (Setyabudhi), een kleinzoon van Multatuli's broer Jan, wordt opgericht. Andere belangrijke personen zijn Tjipto Mangunkusumo, Ki Hajar Dewantara, Soewardi Soerianingrat en Tjipto Mangoekoesomo. Zij is gericht tegen het toenemende aantal Nederlanders die naar Indië komen met als enig doel om indien mogelijk zo snel naar Nederland terug te keren. Indonesiërs, Indo-Chinezen e.a Indo-groeperingen worden opgeroepen om zich te verenigen tot een gezamenlijke oppositie tegen Europees Nederland.

De Indische Partij

Zij was de eerste partij die zonder omhaal de onafhankelijkheid van Indië eiste en die die zelfstandigheid wilde verwerven door een samengaan van Indo-Europeanen en Indonesiërs. Zij werd echter  door gouverneur generaal Idenburg veboden (11 maart 1913) omdat zij gevoelens van nationalisme zou opwekken en streefde naar eenheid in de strijd tegen de Nederlandse koloniale regering.

Zie ook de Nationalistische Bewegingen in Nederlands-Indië ˃˃

1914 De eerste Wereldoorlog in Europa (1914-1918). Boedi Oetomo voert vergeefs actie voor de oprichting van een inheemse militie (actie Indië Weerbaar) voor de verdediging van Indie (Abdul Muis).

Indië Weerbaar was een tijdens de eerste wereldoorlog opgericht comité waarin zowel Nederlanders als Indonesiërs zitting hadden. Men wilde Nederlands-Indië ‘weerbaar’ maken, niet alleen in militair, maar ook in politiek, economisch en intellectueel opzicht. Verschillende eisen en wensen van de Indonesische nationalisten zijn via Indië Weerbaar tot uiting gekomen. De meeste aanhang van deze beweging kwam vanuit de Theosofische Vereniging.

- Hollands-Indische Scholen (HIS) moeten aansluiting geven op het middelbaar onderwijs.
- 9. mei. Henk Sneevliet sticht samen met Baars and Brandsteder De Indische Sociaal Democratische Vereeniging op Marxistische grondslag die de basis zou vormen voor de latere communistische partij PKI.
1916 Instelling van de Volksraad met adviserend karakter:
1. De helft van de leden wordt benoemd door de regering, de andere helft door de gewestelijke lokale raden.
2. Zij krijg het recht van petitie, van initiatief en van amendement.

Onder haar leden bevinden zich o.a. de nationalistische leiders:
Dr. Tjipto Mangunkusumo, H.O.S. Tjokroaminoto, Abdul Muis,
Dr. G.S.S.J.  Ratulangi, M.H. Thamrin, Wiwoho, Sutardjo Kartohadikusumo, Dr. Radjiman, en Soekardjo Wiryopranoto.
1917 Draadloos contact Nederland-(Oost)Indië.
1918 Installatie van de Volksraad op 8 mei door J.P. van Limburg Stirum.
Dit is een adviserend lichaam, dat de kiem van een parlement genoemd kan worden en waarin ook vertegenwoordigers van de nationalistische verenigingen zitting kunnen nemen.

De instelling van de Volksraad wekt verwachtingen die niet verwezenlijkt worden. De Nederlandse regering wijst de eis van een Indonesia Merdeka af omdat zij meent dat de Indonesische maatschappij nog niet rijp is voor het parlementair stelsel.
1920

Oprichting
Indo-Europeesch Verbond
 
- Opening van de Technische Hogeschool te Bandung.
- 23 mei Semarang- De Indische Sociaal Democratische Vereeniging wordt omgevormd tot een Communistische partij - Perserikatan Komunis di India (later Partai Komunis Indonesia), of P.K.I., de eerste Communistische partij in Azië buiten de Sovjet Unie.

- Het 'Indo-Europeesch Verbond' (IEV) wordt opgericht met als doel de sociale, economische en culturele verheffing van Indo's. Ook wil zij de Indo's een (politieke) stem geven.
Volbloed Europeanen worden wel tot de nieuwe organisatie toegelaten, inlanders (Indonesiërs) daarentegen niet.

Het Indo-Europeesch Verbond wilde de organisatie zijn van de Euro- peanen die blijvend in Nederlandsch-Ind waren gevestigd. Deze „Indische Nederlanders' vormden tussen de inheemse bevolking en de Europese trekkers een middengroep. Zij hadden met de Nederlandse trekkers dit gemeen, dat zij Nederlander wilden zijn en blijven en de Nederlandse leiding in Indië noodzakelijk achtten. Doch zij beschouwden, als de inheemsen, Indië als hun vaderland.

Het IEV heeft onder meer bereikt dat er (kweek-)scholen werden opgericht, dat er een opleiding voor artsen kwam, dat er beter betaald werd, dat er cursussen kwamen. Het IEV kreeg zelfs zetels in de Volksraad.
1922 Wijziging der Nederlandse grondwet. De naam 'Koloniën' wordt afgeschaft.
Art. 1. "Het Koninkrijk der Nederlanden omvat het grondgebied van Nederland, Nederlandsch-Indië, Suriname en Curacao".-
1923 De Sarekat Islam stapt uit de Volksraad.
1924 Opening der Rechtshogeschool te Batavia.
Oprichting van de Perhimpunan Mahasiswa Indonesia door Mohammad Hatta, Sutan Sjahrir, Sutomo, Ali Sastroamidjojo e.a.. Deze organisatie zal de drijvende kracht worden van de nationalistische beweging in het steven naar onafhankelijkheid.

1 okt - Eerste vliegtocht naar Indië door Thomassen à Thuessink van der Hoop, Van Weerden Poelman en Van den Broeke. De afstand Amsterdam-Batavia, 15.373 km, wordt afgelegd in 127 uur en 16 minuten over 20 vliegdagen met een gemiddelde snelheid van 120,75 km per uur. Aankomst in Batavia op 24 november.
1925 Uitbreiding der rechten van de Volksraad en de plaatselijke raden, beide thans met een Indonesische meerderheid en grotendeels gepresideerd door Indonesiërs
1926-1928 Communistische opstanden in West-Java en West-Sumatra (1927) o.l.v. de PKI.
Het koloniale gezag treedt hard op. 
De PKI wordt verboden. Haar leden, en andere vermeende communisten worden gearresteerd, in hechtenis genomen of zonder enige vorm van proces naar het speciaal voor hen gestichte concentratiekamp Boven Digoel op Nieuw Guinea gedeporteerd.
1927 Opening van een Medische hogeschool te Batavia.
Soekarno grondvest in Bandung de Partai Nasional Indonesia (PNI).
De PNI stond niets minder voor dan de totale opheffing van het Nederlands gezag.
1928

Sumpah Pemuda
Een kleine groep jonge scholieren en studenten leggen een eed af de zgn "Sumpah Pemuda"  tijdens het Tweede Jeugdcongres in Oktober: zij streven één volk, één staat en één taal na. Ondanks de Javaanse meerderheid wordt er gekozen voor het Bahasa Indonesia, een aangepaste versie van het Maleis, als nationale taal. Hiermee wordt de basis gelegd voor de nationale eenheid.
1929
Oprichting
Vaderlandse Club
okt - De toonaangevende journalist en redacteur van de Javabode Henry Zentgraaff richt de ultra conservatieve Vaderlandse Club (VC) op, de politieke organisatie der loyale Nederlanders in Nederlands-Indië die de belangen van Indië als deel van het Koninkrijk der Nederlanden willen behartigen. Deze Vaderlandse Club vindt haar oorsprong in planterskringen, vooral die uit de suiker.

Het was vooral een club van personen die na een loopbaan in de kolonie van plan waren terug te keren naar Nederland, de zogenaamde 'trekkers'.
Het 'vaderland' waar de  naam naar verwees was Nederland niet Indië (Indonesië).
De oprichting van de Vaderlandse Club kan men zien als een reactie in Europese kring op de door velen verfoeide 'slap-ethische' politiek van gouverneur-generaal De Graeff.
1930

 Geregelde vliegdienst op Indië.
- De wereldcrisis doet ook haar invloed gelden in Indonesië.
- Japanse pogingen tot economische penetratie.
- december - Soekarno wordt gearresteerd vanwege zijn nationalistische activiteiten voor de rechtbank in Bandung gedaagd.  Hij wordt tot 4 jaar gevangenisstraf veroordeeld vanwege een lidmaatschap van een vereniging die het plegen van een staatsgreep voor ogen stond.

Tijdens het proces werd hij in de gelegenheid gesteld zich
te verdedigen. In zijn pleidooi getiteld Indonesia Menggugat ('Indonesië klaagt aan!') maakte Soekarno ondermeer duidelijk wat zijn visie op de geschiedenis was.
Hij zag het verleden als een instrument om het nationale gevoel van het volk te bevorderen.


De overgebleven leden ontbinden hierop de PNI en vormen de Partai Indonesia of Partindo. Tegenstanders van de opheffing (o.a. Hatta vormen eind 1933 de Pendidikan Nasional Indonesia of wel de PNI-Baroe (Nieuw onderricht). Voorzitter is Sjoetan Sjahrir. Soekarno zal toen hij weer vrijkwam voor de Partindo kiezen.

1930

Oprichting van
de Stuw-groep
Oprichting van de zgn. Stuwgroep, de Vereeniging tot bevordering van de maatschappelijke en staatkundige ontwikkeling van Nederlandsch-Indië.

Deze Stuw-groep was een groepering van progressieve bestuursambtenaren en hoogleraren, o.a. Jonkman en Van Mook, die het tijdschrift de Stuw (1930-1934) uitgaf.  De gedachte achter De Stuw was het opleiden van de Indonesiërs tot zelfstandigheid - een Indische Gemenebest - waarin plaats was voor Nederlandse "blijvers", Indo-Europeanen, Chinezen en Arabieren. Over de vraag wanneer men die onafhankelijkheid tegemoet kon zien sprak men zich niet uit.
Zij was vaak het mikpunt van felle kritiek door de behoudende Europese gemeenschap als de Vaderlandse club en het Indo Europees Verbond.

1933 Oprichting in Batavia van de Nederlands Indische Fascistenorganisatie (NIFO). Haar leider was de Indo-Europeaan Rhemrev, een oudmajoor , die vooral bekend stond van lndië Weerbaar.

De NIFO had daarnaast vertakkingingen in Buitenzorg. Bandoeng. Soebang. Soekamandl. Oaroet. Cberibon. Tjilatjap, Semarang, Pati en Jogja, terwijl verschillende afdelingen en groepen in oprichting waren.
 
1933

Muiterij op de Zeven
Provinciën
4 feb -  Muiterij op de Zeven Provinciën op de rede van Ulele, Aceh, ten noordwesten van Sumatra (Kotaraja, Aceh) onder de Europese en Indonesische bemanning, vanwege de steeds verder gaande salariskortingen.

Aan deze muiterij komt op 10 febr. een einde toen een vliegtuigbom - bedoeld om naast het schip in zee te ontploffen - op het schip terechtkomt en 23 muiters daarbij om het leven komen. Achteraf gaf de piloot van het vliegtuig toe de bom bewust op het schip te hebben gegooid.

- Hoewel de nationalistische beweging part noch deel had aan deze muiterij, greep de Koloniale Regering deze gebeurtenis aan om haar radicale politieke tegenstanders aan te pakken. Zonder enige vorm van proces worden Soekarno, Hatta, Sjahrir en talrijke anderen gearresteerd en verbannen naar de meest uiteenlopende oorden.

De NSB in Indië

Mussert in Indie

De NSB-er Mussert bezoekt Nederlands-Indie. Zijn bezoek is een groot succes. Twee maal wordt hij ontvangen door Gouverneur Generaal  B.C. de Jonge in Batavia. De plaatselijke pers schrijft lovend over hem. Na zijn bezoek steeg de sympathie voor de Indische NSB behoorlijk, vooral onder de Indo-Europeanen die in een sterk leiderschap geloofden. Ook veel leden van de Vaderlandse Club trokken naar de NSB toe. Op haar hoogtepunt in 1937 telde zij ongeveer 5000 leden.

 «In Nederland mochten militairen geen NSB-bijeenkomsten bijwonen, terwijl ambtenaren geen lid van de partij mochten zijn. Overzee was dat wel toegestaan, met als gevolg dat nogal wat Indo-Europese militairen grote belangstelling voor de beweging aan de dag legden.

SS'erHet lidmaatschap was niet alleen statusverhogend omdat het een organisatie uit het moederland betrof, maar ook omdat men zich op gelijke voet bewoog met blanke Nederlanders en daarmee impliciet de superioriteit tegenover de inlander (Indonesiër) werd erkend.

De Indische NSB wijzigde haar rassenbeginselen zodanig, volgens deze opvatting waren de Indo-Europeanen een soort minderwaardige bastaarden, dat juist de Indo-Europeanen (als de heersende bevolkingsgroep tegenover de 'inlanders')  de ware NSB'ers werden geacht. Het program van de NSB in Nederlands-indië was:"houd de inlander eronder!". En het program van de indo-beweging was juist precies hetzelfde. Daarnaast, in tegenstelling tot de NSB in Nederland, nam de Indische NSB een gezags-getrouwe, anti-Japanse houding aan.

De IEV-leden zagen de indo-Europeanen gewoon als Nederlanders, maar volgens de NSB-leden dienden de Inlanders (en de daarvan afgeleide Indische Nederlanders) als inferieur ras ondergeschikt te blijven aan de rein-Arische Nederlanders. Als reactie ontstond in 1935 uit het IEV een nieuwe variant van het fascisme, de Ario-Indiërs Rassen Unie. De Ario-Indiërs zagen zichzelf als een nieuw zuiver Arisch ras, voortgekomen uit de vermenging van Voorindische Ariërs, indo-Germanen van zuiver bloed die het hindoeïsme naar de archipel hadden gebracht, met de blonde Ariërs uit Europa.

Naarmate na verloop van tijd het Duitse karakter van de NSB duidelijker naar voren kwam, werd de liefde voor de NSB kleiner.  Het betekende echter niet dat men tegen het fascisme was, het betekende alleen dat men geen bruin fascisme van Hitler (of zwart van Mussolini), doch een goed-Nederlands "oranje"  fascisme begeerde.

«De weerslag op Nederland kwam na de oorlog, toen het overgrote deel van de Indische -Nederlanders noodgedwongen werd gerepatrieerd.»

«Hun komst betekende onder meer een aanvulling voor de extreem rechtse gelederen», zegt onderzoeker Jaap van Donselaar, die zijn proefschrift schreef over de extreem rechtse partijvorming in ons land na de Tweede Wereldoorlog. «Rond 1956 was de reactionaire Indische component duidelijk aanwezig in de Nationale Oppositie Unie waarin boer Koekoek zijn debuut maakte. En uit BVD-bronnen weten we dat Raymond Westerling in de jaren vijftig Ambon wilde ‹bevrijden› met hulp van oud-SS'ers.»

De Groene 16-02-2002 VOC-jubileum.htm >>
1936

Petitie-Soetardjo
Ernest F.E. Douwes Dekker29 sep  - Petitie-Soetardjo - een verzoek om grotere autonomie in Nederlands-Indië - wordt door de Volksraad aangenomen met 28 tegen 21 stemmen. De regering Colijn in Den Haag laat dit verzoek 2 jaar lang liggen, hoewel Soetardjo tot de meest gematigden van de Indonesische nationalisten behoort. Het negatieve antwoord komt pas in 1938.

Soetardjo en zijn vier mede-ondertekenaars vertegenwoordigden een groep gematigd nationalistische Volksraadsleden. In het petitievoorstel  wordt verzocht om een conferentie te beleggen met Nederland en Indië als gelijkwaardige partners, waarbij een plan opgesteld zou moeten worden over de geleidelijke ontwikkeling van Indië - binnen een periode van 10 jaar - tot zelfstandige staat binnen het verband van het Koninkrijk der Nederlanden, binnen de grenzen van artikel 1 van de Grondwet.  Nederlands-Indië zou dan ongeveer dezelfde positie hebben als een dominion in het Britse gemenebest. Vooral op aandringen van het Indo-Europeesch Verbond (IEV) werd deze termijn van 10 jaar geschrapt. Mede hierdoor stemde het IEV vóór deze petitie.
1938

Nederland verzuimt
een brug te slaan
met de nationalisten
November. De Nederlandse regering verwerpt de Soetardjo-petitie (1936), na een negatief advies van de Gouverneur Generaal Tjarda van Starkenborch Stachouwer en vier departementshoofden.

In Nederland is de politiek echter nog lang niet rijp voor een dergelijk debat.
Het verzoek wordt dan ook door Minister Welter van Koloniën afgewezen zonder een constructief tegenvoorstel te doen, ondanks verschillende adviezen om iets positiefs tegenover de afwijzing te stellen.

Tegenstanders van de petitie – die in de Tweede Kamer in de meerderheid waren – stelden dat het voorstel maar door een kleine, elitaire groep gesteund werd; de gewone bevolking zat helemaal niet op zelfstandigheid te wachten. Zij waren bang dat zo’n conferentie alleen maar verwachtingen zou wekken die niet waargemaakt konden worden.

Door deze compromisloze afwijzing verzuimt Nederland een brug te slaan naar de gematigd nationalistische Indonesiërs, die daardoor naar het radicalere nationalisme gedreven zullen worden. Zelfs na mei 1940, toen Nederland werd bezet door Hitler-Duisland, waren veel nationalisten nog bereid om samen te werken met de Nederlandse autoriteiten in Nederlands-Indië.

Van de 800 Indonesiërs in Nederland kozen er 100 voor deelname aan het verzet, zij aan zij met Nederlanders.
Deze Indonesiërs, velen student en actief in de antikoloniale en nationalistische beweging, zetten zich in voor de bevrijding van het koloniale moederland. Eerst moest Nederland bevrijd worden, daarna Indonesië.

1939 De Gaboengan Politik Indonesia (Gapi) wordt opgericht als reactie op de afwijzing door de Nederlandse overheid van de Petitie-Soetardjo. Zij vraagt een volwaardig Indonesisch parlement en de vorming van een Indonesische militie.